<![CDATA[
Kiedy sąd wyda nakaz zapłaty
W każdym przypadku wpłynięcia pozwu do sądu, przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana i czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym. Jedną z decyzji może być skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne i wydanie nakazu zapłaty i to niezależnie od tego, czy powód w treści pozwu wnioskował o wydanie nakazu zapłaty, czy też nie. Jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego, sąd może wydać nakaz zapłaty. Przepis szczególny może ponadto przewidywać wdrożenie postępowania upominawczego w innych sprawach.
Pozew w postępowaniu upominawczym musi spełniać takie same warunki, jak pozew w postępowaniu zwykłym. Podlega też tak samo obliczanej opłacie (co do zasady opłata stosunkowa w wysokości 5 proc. wartości przedmiotu sporu), z tą różnicą, że w przypadku uprawomocnienia się nakazu zapłaty sąd z urzędu zwraca powodowi 3/4 uiszczonej opłaty od pozwu. Wydanie orzeczenia następuje na podstawie okoliczności faktycznych tylko jednej strony – powoda. Sąd nie weryfikuje na tym etapie prawdziwości dowodów. Sąd dokonuje oceny, czy należy wydać nakaz zapłaty, na podstawie twierdzeń powoda. Pozwany nie ma możliwości ustosunkowania się do nich, nie uczestniczy w postępowaniu. Nakaz zapłaty może jedynie uwzględniać powództwo. Nie może dojść do sytuacji oddalenia powództwa nakazem zapłaty. Stąd nakaz zapłaty nie może być zaskarżony przez powoda. Nakazowi zapłaty nie może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Przeszkody
Nakaz zapłaty nie zostanie wydany, a przewodniczący wyznaczy rozprawę, jeśli uzna, że brak jest podstaw do jego wydania. Nakaz zapłaty nie zostanie wydany, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne, okoliczności przytoczone przez powoda budzą wątpliwości, czy też zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego. Nakaz zapłaty nie może być też wydany, jeśli już na tym etapie zachodzi wątpliwość co do miejsca pobytu pozwanego albo wiadomo, że doręczenie mu nakazu nie będzie mogło nastąpić w kraju.
Zapłata albo sprzeciw
Jeżeli wyżej wymienione przeszkody nie wystąpią, sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Sąd nakazuje pozwanemu zaspokojenie roszczenia (w całości, z kosztami), w ciągu dwóch tygodni. Jeśli pozwany nie uznaje żądania pozwu, powinien w tym samym terminie wnieść sprzeciw do sądu. Wraz z nakazem zapłaty sąd doręcza pozwanemu pozew oraz stosowne pouczenia (o sposobie wniesienia sprzeciwu, o obowiązkach dowodowych oraz skutkach niezaskarżenia nakazu). Jako że na tym etapie postępowania nie można jeszcze stwierdzić, czy pozwany będzie działał samodzielnie czy przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, sformułowanie odpowiednich pouczeń jest uzasadnione. Zaniedbanie przez sąd w wykonaniu wyżej wymienionych obowiązków daje pozwanemu określone uprawnienia.
I tak, w razie doręczenia pozwanemu nakazu zapłaty bez pozwu, doręczenie uznać należy za bezskuteczne. Nie rozpoczyna wówczas biegu termin do wniesienia sprzeciwu (por. postanowienie SN z 13.11.1964 r., II CZ 79/64).
Z kolei brak pouczenia o sposobie wniesienia sprzeciwu i skutkach niezaskarżenia nakazu zapłaty nie wpływa na skuteczność doręczenia. Doręczenie jest skuteczne, a termin do wniesienia sprzeciwu rozpoczyna swój bieg. Jeśli jednak pozwany wniósł sprzeciw od takiego nakazu zapłaty z przekroczeniem terminu, może złożyć wniosek o przywrócenie terminu, opierając go właśnie na podstawie braku właściwego pouczenia przez sąd.